مدیریت زباله آزمایشگاه های پزشکی

یکی از مشکلات اساسی برای حفظ محیط زیست و جلوگیری از آلودگی های آزمایشگاهی و بیمارستانی مسئله زائدات به طور کلی و زباله های پزشکی به طور اخص می باشد.

تمام موادی که از آزمایشگاه خارج می شود باید عاری از خاصیت آسیب رسانی و ایجاد خطر گردد. این امر بدان معنی است که زباله های پزشکی باید از نظر بیولوژیکی، شیمیایی و رادیواکتیو بی خطر گردند.

روشهای جمع آوری و دفع مواد زائد آزمایشگاه های پزشکی

جمع آوری و دفع زائدات حاصل از آزمایشگاه های پزشکی برحسب نوع و خصوصیات آنها متفاوت می باشد.

الف) مواد بیولوژیک

زباله های بیولوژیک شامل مواد جامد و مایع هستند. کلیه مواد جامد باید قبل از دور ریختن اتوکلاو شوند تا از انتقال میکروارگانیسم ها و آلودگی محیط جلوگیری شود. جلوگیری از نشت و ریخت و پاش زباله های بیولوژیکی از داخل محفظه و کیسه های زباله به خارج بسیار مهم است. در بخش های انتقال خون و بخش های هموفیلی کلیه وسایل خون گیری و کیسه های خون و وسایل یکبار مصرف قبل از دور ریختن باید اتوکلاو شوند و اصول احتیاط حفاظتی برای کارکنان این بخش ها بی اندازه حائز اهمیت است. کنترل اتوکلاو از نظر اطمینان از صحت کار آن ضروری است در همه موارد باید از لوله های مخصوص کنترل استفاده نمود.

مواد آلوده ای را که باید اتوکلاو شوند، در یک ظرف کم عمق مقاوم در مقابل آب قرار می دهند تا از نشت مواد و آلوده کردن محیط کار جلوگیری شود. ظرف های بلند برای این کار مناسب نیست زیرا از نفوذ فشار بخار به داخل مواد مورد نظر جلوگیری می کند. اگر از کیسه های پلاستیکی استفاده می شود باید آنها را بدون بستن، در اتوکلاو قرار داد. برای ضدعفونی کردن مواد بیولوژیک اتاق عمل، مرکز انتقال خون و نظایر آن ۱۵ پوند فشار بر اینچ مربع (۱/۱ کیلوگرم بر سانتیمتر مربع) و ۱۲۱ درجه سانتیگراد ضروری است و حداقل زمان اتوکلاو باید سی دقیقه باشد.

استفاده از سیستم کوره های زباله سوز یک روش ایده آل برای از بین بردن مواد آلوده است. همچنین در مراکزی که با حیوانات آزمایشگاهی کار می کنند، از بین بردن لاشه حیوانات با استفاده از کوره بسیار راحت تر و مطمئن تر است. ولی باید توجه کرد که کوره ها باید براساس استاندارد مورد قبول منطقه ای یا محلی ساخته شده باشد. بسیار اتفاق می افتد که میکروارگانیسم ها قبل از آنکه سوخته شوند از دودکش خارج می شوند، در موارد متعددی میکروارگانیسم ها را از خاکسترهای بالای دودکش کوره ها جدا کرده اند، در صورتی که مقادیر زیادی مواد مختلف داخل کوره ریخته شود حتی از خاکستر کوره می توان میکروارگانیسم های زنده را جدا نمود.

زباله های مایع بیولوژیکی را می توان معمولاً یا با اتوکلاو کردن و یا بوسیله مواد شیمیایی از آلودگی مبرا نمود. مایعات آلوده باید داخل ظروف قابل اتوکلاو کردن ریخته شوند و به آن محلول ۲/۵ درصد آمفیل و یا ضدعفونی کننده مناسب دیگر اضافه کرد. سپس آنها را در ۱۲۱ درجه سانتیگراد برای مدت بیست دقیقه اتوکلاو کرده تا برای دفع نهایی آماده گردند.

ب) اشیاء تیز و برنده

از آنجایی که اغلب اجسام تیز و برنده آلوده به عوامل عفونی می باشند، لذا در جمع آوری و دفع آنها باید نهایت دقت را به عمل آورد. تمام کارکنان و به خصوص کارگرانی که در امر جابجایی این قبیل اشیاء فعالیت دارند باید احتیاط لازم را برای جلوگیری از زخمی شدن دست و انگشتان بوسیله سوزن، اسکاپل، تیغ و دیگر وسایل تیز به عمل آورند. هیچگاه نباید سر سوزن را با دست خم کرد، بلکه باید بلافاصله پس از استفاده، سوزن و سرنگ را در جعبه مخصوص مقاوم در مقابل سوراخ شدن بیاندازند، این ظروف باید در محل نزدیک به مرکز نمونه برداری و خون گیری قرار داشته باشند. در آمبولانس و یا در صورت اجبار رفتن به بالین بیمار می توان از نمونه های کوچک این جعبه ها استفاده نمود و سوزن و سرنگ را در این جعبه ها انداخته و برای از بین بردن به قسمت مربوطه ارسال نمود.

وسایل و لوازم برحسب مورد باید سوزانده، استریل و یا بوسیله مواد شیمیایی ضدعفونی گردند. کلیه اشیاء و وسایلی که مجدداً مورد استفاده قرار می گیرند باید اتوکلاو شوند. ولی اگر امکان استریل کردن آنها به علت جنس و ساختار آنها ممکن نباشد باید آن را ضدعفونی شدید نمود.

در بسیاری از آزمایشگاه های پزشکی وسایل و لوازم را در داخل ظروف محتوی مواد شیمیایی ضدعفونی کننده غوطه ور می سازند و سپس مورد استفاده قرار می دهند. این عمل نه وسیله را برای دست زدن عاری از خطر می سازد و نه استفاده آن را برای دیگری ممکن می نماید.

استفاده از اتوکلاو به مدت ۱۵ دقیقه در ۱۲۱ درجه سانتیگراد بهترین وسیله برای استریلیزاسیون وسایلی است که ممکن است آنها را اتوکلاو نمود.

استفاده از استریلیزاسیون خشک (Oven الکتریکی یا گازی) برای وسایلی که نمی توان اتوکلاو نمود به مدت دو ساعت در حرارت بالای ۳۴۰ درجه فارنهایت مناسب است.

تحقیقات آزمایشگاهی نشان داده است که بسیاری از مواد ضدعفونی کننده ای که مصرف آن در مراکز پزشکی توصیه می شود برای ضدعفونی شدید مناسب نیست زیرا از این مواد بوسیله مواد آلی مانند خون و مایعات دیگر بی اثر می گردند.

مواد شیمیایی هیچگاه نباید برای استریل کردن سوزن و سرنگ استفاده شود. برای استریل کردن اسکاپل و یا سایر وسایل مانند آن باید به عنوان آخرین وسیله، و در نبودن سایر وسایل استریل از مواد شیمیایی استفاده گردد.

کلیه پلیت های یکبار مصرف، لوله ها، شیشه آلات غیر قابل مصرف و نظایر آن را باید در یک ظرف قابل اتوکلاو کردن نارنجی قرار داده و علامت مخصوص خطر عفونی روی آن چسبانده شود. وقتی که کیسه تا نصف پر شد آن را در یک کیسه پلاستیک دیگر قرار داده تا از هرگونه تراوش مواد آلوده به خارج جلوگیری شود. سپس علامت مخصوص عفونت ۲ بر روی آن چسبانده و به قسمت مربوطه ارسال شود.

لوله های کشت انجام شده که باید دوباره مصرف شوند، شیشه های قابل مصرف و نظایر آن را در یک ظرف قابل اتوکلاو کردن قرار داده و پس از اتوکلاو کردن برای استفاده مجدد به قسمت شستشو ارسال شوند.

بعضی از وسایل آزمایشگاهی مانند سر پی پت، سواپ های چوبی و وسایل نوک تیز دیگر ممکن است سبب سوراخ شدن کیسه های پلاستیکی و آلوده کردن محیط و کارمندان گردد.

دقت شود که چنین وسایلی را در ظرف پلاستیکی مقاوم و سخت قرار داده و سپس برای اتوکلاو کردن ارسال گردد.

ج) محلول های شیمیایی و دارویی

در آزمایشگاه های پزشکی از مواد شیمیایی بی شماری به طور گسترده استفاده می شود. محلول های مورد مصرف طیف گسترده ای داشته و دارای خصوصیات متفاوتی هستند.

باید توجه داشت که بسیاری از مواد شیمیایی ممکن است اثر متقابل بر هم داشته و اثرات زیان باری را به بار آورد. بنابراین ریختن ته مانده مواد شیمیایی بر روی هم مجاز نمی باشد. جدول شماره ۱ مشخصات مواد شیمیایی ناسازگار را که نباید با هم مخلوط شوند مشخص می سازد.

مقادیر کم مواد شیمیایی که باید دور ریخته شوند، حداکثر تا۱۰۰ سانتیمتر مکعب را می توان در فاضلاب روها ریخت، البته مقررات مربوط به زیست محیطی و قوانین مصوبه سازمان های ذیربط در این امر باید به دقت رعایت شود. پس از ریختن مواد شیمیایی در داخل فاضلاب روها باید حداقل ۳ تا ۴ دقیقه شیر آب را باز گذاشت تا کلیه آثار مواد مزبور از لوله ها پاک و وارد فاضلاب عمومی گردد.

مواد شیمیایی تاریخ گذشته و فاسد شده باید به تولید کننده اصلی عودت داده شود تا به روش خاص تصفیه و یا احتمالاً بازیافت گردد.

[gap height=”20″]

جدول شماره ۱

مواد شیمیایی ناسازگار

اسید استیکبا: کرومیک اسید، نیتریک اسید، مواد محتوی هیدروکسی، گلیکول، پر کلریک اسید، پراکسید و پرمنگنات
استنبا: مخلوط اسید سولفوریک و اسید نیتریک اشباع
استیلنبا: ترکیبات مس، فلور، برم، کلرو، ید، نقره و جیوه
فلزات آلکان (کلسیم، پتاسیم، سدیم)با: آب، دی اکسید، کربن تتراکلراید، هیدروکربن های کلردار
آمونیا انیدروسبا: جیوه، هالوژن ها، کلسیم هیپوکلریت، هیدروژن فلورید
آمونیوم نیتراتبا: اسیدها، پودرهای فلزی، مایعات قابل اشتعال کلرات ها، نیترات ها، سولفور و مواد ارگانیک و سوزان
آنیلینبا: نیتریک اسید، هیدروژن پراکسید
برومینبا: آمونیاک، بوتادین، بوتان، هیدروژن، سدیم کارباید، تورپنتین، (سقز) و مواد فلزی
کربن فعال شده با کلسیم هیپوکلریتبا تمام مواد اکسیدان
کلراتبا: املاح آمونیاکی، اسیدها، پودر فلزات، سولفور، مواد سوزان و کربن
کرومیک اسیدبا: استیک اسید، نفتالین، کافور، الکل، گلیسیرین تورپنتین، و سایر مواد قابل اشتعال
کلرین دی اکسیدبا: آمونیاک، متان، فسفین و هیدروژن سولفید
گلیسیرینبا: آمونیاک، استلین، بوتادین، بنزین و دیگر مشتقات نفتی، هیدروژن، سدیم کارباید، تورپنتین و پودرهای فلزی
کوپر (مس)با: استیلن و هیدروژن پراکسید
سیانیدبا: اسیدها و قلیایی ها
مایعات قابل اشتعالبا: نیترات آمونیوم، کرومیک اسید، هیدروژن پراکسید، نیتریک اسید، سدیم پراکسید و هالوژن ها
هیدروژن پراکسیدبا: مس، کرم، آهن، غالب فلزات و املاح فلزی، مواد سوزان آنیلین و نیترو متان
هیدروژن سولفیدبا: نیتریک اسید دود کننده گازهای اکسیدان
هیدروکربن هابا: فلور، کلر، کرومیک اسید و سدیم پراکسید
یدبا: استیلن و آمونیاک
جیوهبا: استیلن، فولمینیک اسید و هیدروژن
نیتریک اسیدبا: استیک اسید، کرومیک اسید، هیدروسیانیک اسید، آنیلین، کربن، هیدروژن سولفید و مایعات و یا گازهای محتوی نیتریت
اکسیژنبا: روغن ها، گریس ها، هیدروژن و مواد قابل اشتعال
اکسالیک اسیدبا: نقره و جیوه
پرکلریک اسیدبا: انیدرید استیک، بیسموت و ترکیبات آن، الکل، کاغذها، چوب و سایر مواد آلی
پتاسیم پرمنگناتبا آب
فسفوروس پنتواکسیدبا: گلیسیرین، اتیلن گلیکول بنزال دئید و سولفوریک اسید
سدیم آزاید (این ماده بعنوان نگهدارنده در آزمایشگاه های کلینیکی استفاده می شود)با: سرب، مس و سایر فلزات، ترکیبات ناپایدار قابل اشتعال تولید می کند
سیلور (نقره)با: استیلن، اکسالییک اسید، تارتریک اسید و ترکیبات آمونیاکی
سدیم پراکسیدبا: تمام مواد اکسید کننده، متانول، اسید استیک گلاسیال، انیدرید استیک بنزالدئید کربن دی سولفید، گلیسیرین، اتیلن گلیکول، اتیل استات و فورفورال
سدیمبا: کربن تتراکلراید، کربن دی اکسید و آب
سولفوریک اسیدبا: کلرات، پرکلرات، پرمنگنات و آب

 د) مواد رادیواکتیو

مواد رادیواکتیو مختلفی در کارهای روزمره آزمایشگاهی و پزشکی مورد استفاده قرار می گیرند که از جمله می توان از رادیونوکلوئیدها نام برد. خوشبختانه موادی که در پزشکی هسته ای و آزمایشگاه های تشخیص پزشکی به کار می رود دارای دوزهای تابش کمی هستندف مع الوصف تکنسین های آزمایشگاه تقریباً سه برابر یک فرد معمولی رادیواکتیو در بدن خود دارند.

کلیه مواد زائد مایع و یا جامد مواد رادیواکتیو باید براساس مقررات سازمان انرژی اتمی از بین برود. محتویات تمام لوله های حاوی رادیواکتیو باید در زیر یک هود بوسیله یک پمپ تخلیه مخصوص، کشیده شده و پس از برچسب زدن به سازمان انرژی اتمی ارسال شود. ریختن مواد مایع رادیواکتیو در فاضلابروی آزمایشگاه اکیداً ممنوع است.

تمام مواد زائد جامد رادیواکتیو شامل لوله های خشک، صفحات آبی، کاغذهای قهوه ای پی پت در یک کیسه دوجداره پلاستیکی قرار داده و به قسمت محفظه مخصوص مواد رادیواکتیو باید حمل گردد. بر روی کیسه های پلاستیکی باید کلیه مشخصات محل، مشخص و محتویات و تاریخ دور ریختن آن مشخص شود.

هـ) زائدات شبه خانگی

در آزمایشگاه های پزشکی به غیر از زائدات مخاطره آمیز و عفونی، زائدات معمولی که شبیه به زباله خانگی می باشد تولید می شود. این قبیل مواد را می توان همانند زائدات شهری جمع آوری و دفع نمود.

در جدول شماره ۲ راه های کلی برای انواع مختلف زباله، مسئول جمع اوری آنها و نحوه از بین بردن آنها مشخص شده است.

ایمنی و بهداشت پرسنل خدماتی شاغل در آزمایشگاه

غالباً کارگرانی که در آزمایشگاه به جابجایی و حمل و نقل زائدات می پردازند، هیچگونه اطلاع و دانشی از خطرات احتمالی موادی که با آن سروکار دارند، ندارند.

مسئول ایمنی یا سوپروایزرهای آزمایشگاهی موظفند قبل از گماردن افراد بی تجربه به این امر تمام نکات لازم فنی را به آنها بیاموزند و آنها را از خطراتی که در اثر تماس با عوامل بیماریزا، اشیاء تیز و برنده و مواد شیمیایی ممکن است بوجود آید آگاه گردانند و کلیه وسایل لازم برای حفاظت مانند دستکش پلاستیکی مخصوص، عینک، پیش بند پلاستیکی، کفش ایمنی و حتی ماسک و نظایر آن را در اختیار او قرار دهند و به او آموزش دهند که در صورت مواجه با حوادث چه اقداماتی انجام دهد و به کجا مراجعه نماید.

این کارگران باید قبلاً با واکسن های ضروری مانند کزاز و هپاتیت ایمن سازی گردند.

[gap height=”20″]

جدول ۲ – راهنمای از بین بردن زباله های آزمایشگاه های پزشکی

نوع زباله

مسئول جمع آوری

سرنوشت نهایی

ظروف آزمایشگاهی پلاستیکیمسئول نظافت عمومیکوره
لوله های مایع نخاع، خون و سایر وسایل خون گیریمسئول نظافت عمومیکوره
جعبه کاغذ (غیر آلوده)مسئول نظافت عمومیزباله دانی
بطری های یکبار مصرف، لوله ها و پی پت ها (آلوده)مسئول نظافت عمومیکوره
شیشه های شکسته، پیپت ها، لام ها (غیر آلوده)مسئول نظافت عمومیزباله دانی
مواد شیمیایی مخاطره آمیز، وسایل تمیز کردن، مواد شیمیایی به صورت bulk که باید دور ریخته شوندکارمند آزمایشگاهمحل مخصوص انهدام مواد شیمیایی
مواد شیمیایی غیر خطرناک و باقیمانده معرف هایی که باید دور ریخته شوند (به صورت رقیق و مایع)

فاضلاب
کشت های آلوده، پلیت های یکبار مصرفکارمند آزمایشگاهکوره
محتویات لوله های کشت مایع که دوباره باید شسته شوند، شیشه آلاتکارمند آزمایشگاهیپس از اتوکلاو کردن، در فاضلاب
تکه های پنبه، گاز، سواب که آلوده به مایعات بدن باشدمسئول نظافت عمومیکوره
سوزن و سرنگمسئول نظافت عمومیکوره
خلط، مدفوعمسئول نظافت عمومیکوره
ادرارمسئول نظافت عمومیفاضلاب
مواد رادیواکتیوپرسنل آزمایشگاهبراساس دستورات سازمان انرژی اتمی

[gap height=”50″]

[box]

مشخصات منبع مورد استفاده:

محتوای غیر رایگان!

جهت دسترسی به محتوای این بخش، لطفا وارد محیط کاربری خود شده و عضویت خود را به یکی از سطح مورد نیاز ارتقاء دهید.

 

مخصوص اعضای ویژه

[/box]

شما همچنین ممکن است بپسندید مطالب بیشتر از نویسنده

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.